فرمود ﴿هرگز مرا نخواهی دید﴾؛ و آنان باور دارند که کلمه «لَنْ» (در زبان عربی) بر نفی مطلق در گذشته، حال و آینده دلالت میکند. اما آنان این نکته را فراموش کردهاند که معنای این کلام چنین است:1 در این وضعیت هرگز مرا به طور کلی نخواهی دید، یا مرا با آن حقیقتی که بر آن هستم نخواهی دید؛ چرا که تو مخلوقی با صورتی بشری هستی و من نور لاهوتی مجردی هستم که مانند هیچ نوری نیست. زیرا تو در قدرت و امکان محدود هستی، در حالی که ذات من در قدرت و نفوذ مطلق است و تو تاب تحمل شدتِ درخشش نور ذاتی مرا نداری.
همچنین آنان به این سخن خداوند متعال استناد میکنند که: ﴿چشمان و بیناییها او را درک نمیکنند﴾2؛ اما باز هم غافل شدند از اینکه معنای درک نمیکنند یعنی «بر
الهوامش
11شیخ صالح بن علی نمیری، قدس الله روحه، در رساله خود با عنوان تَذْكِرَةِ العَارِفِينَ میگوید: موسی علیه السلام از طریق هفتاد مردی که با او بودند، درخواست کرد که خداوند را به طور کامل ببیند. و «آشکارا» به معنای رؤیت کامل است، نه رؤیت ظاهری، تا قدرت و عظمت خداوند را ببینند. هنگامی که خداوند سبحان به طور کامل خود را آشکار کرد، کوه فرو ریخت و موسی بیهوش شد، یعنی به سجده افتاد. هفتاد مرد وقتی خداوند را در هیبت عظیمش دیدند، مردند و موسی برای آنها اندوهگین شد، پس خداوند آنها را به عنوان نشانه ای از لطف خود به آنها زنده کرد.2 ذوالریاستین روایت میکند: به ابوالحسن امام رضا عرض کردم: «فدایت شوم، مرا از آنچه مردم دربارهی رؤیت خداوند اختلاف نظر دارند آگاه سازید؛ چرا که برخی میگویند او دیده نمیشود.» امام فرمودند ای ابوالعباس، هر کس خداوند را به گونهای توصیف کند که خلاف توصیفات خودِ او باشد، در حق او تهمت بزرگی زده است. خداوند فرموده است: ﴿چشمان و بیناییها او را درک نمیکنند و او بیناییها را درک میکند و اوست لطیف و آگاه﴾؛ این "ابصار" یناییها، همان چشمهای جسمانی نیستند، بلکه بیناییهایی هستند که در قلب قرار دارند؛ او را وهمها در بر نمیگیرند و چگونگی او به طور کامل قابل درک نیست.
2(منبع: تفسیر عیاشی)مولانا امام باقر فرمودند:«همانا آنچه چشم میبیند، ذاتِ غیرقابل درک نیست بلکه تجلی اوست و چه بسا او در کمالش دیده شود؛ زیرا او واحد است و تجزیه نمیشود، بلکه با نور بصیرت درآمیخته است. همانگونه که قلبها او را میشناسند اما بر او احاطه نمییابند، چشمها نیز او را میبینند اما ذاتش را درک نمیکنند».(منبع: جامع الحقائق)




