هرگز! چنین سخنی پوچ و اعتقادی واهی است که عقل آزاد آن را نمی‌پذیرد و منطق سالم آن را رد می‌کند.

اما آنانی که با تکلف و تظاهر به «مثالی‌گری» (ایدئالیسم) روی آورده‌اند و مدعی‌اند که «عقل» علت است و سبب موجودات و پیش‌گام آن‌هاست؛ آنچه بر خیال‌بافی و قصور عقل آن‌ها همان عقلی که ادعای سببیت نخستین را برایش می‌کنند دلالت می‌کند این است که عقل انسان تا به امروز و پیش و پس از آن، نتوانسته و نخواهد توانست ماهیت بسیاری از اشیاء را به تنهایی درک کند؛ تا جایی که حتی نتوانسته ماهیت ذات خود را به طور کامل درک نماید. و روشن‌ترین دلیل بر اینکه عقل، اثرِ فعالیتِ یک مؤثر پیشین و معلولِ علتی قدیم و ازلی است، این است که عقل بشر همواره در مسیر حل گره‌های هستی و نظریه در اسرار و رموز جهان، میان نفی و اثبات، و میان تردید و پیشروی است؛ به گونه‌ای که آنچه امروز برای او آشکار می‌شود، دیروز از او پوشیده بود و علاوه بر این، عقل هیچ استقرار ذاتی مستقلی ندارد.

‌و اما دعوت‌کنندگان به «اثنینیه» (دوگانگی) که قائل به علیتِ توأمانِ عقل و ماده هستند؛ گمراهی آنان به دلیل آنچه در مورد ضعف ماده و قصور عقل توضیح دادیم، آشکار است. افزون بر این، آنچه ادعاهایشان را ویران می‌کند این است که آنان