خاتمه

برادر: همانا خواننده‌ی محقق و منصف، در هر یک از فصول این رساله، بلکه در بیشتر آیات و اخبار و احادیث وارد شده در آن، دلایلی روشن و براهینی تابناک می‌بیند که به الوهیت مولای ما امیرالمؤمنین -عَزَّ عَزُّهُ- اشاره دارد؛ و اینکه عقل سلیم حکم می‌کند که خداوند، صاحب قدرت مطلق و کامل، ناتوان نیست که در میان این خلق بشریِ عاقل و حساس، به صورتی چون صورت او از جهت منظر و نه از جهت حقیقت ظاهر شود.

‌به این معنا که طبیعت بیننده ناتوان از آن است که ذات علیه را آن‌گونه که هست، یعنی به صورت لاهوت مجرد، ببیند، بلکه بیننده او را به مقتضای قدرت قاهره خداوند تعالی، به هیئتش می‌بیند؛ چرا که خداوند سبحان، چشم و قلب بیننده را می‌گرداند و او نور الهی را در صورتی بشری همچون خود مشاهده می‌کند، در حالی که آن نور در حقیقت، نوری جوهری است و نه یک صورت.

‌عقل سلیم همچنین حکم می‌کند که تجلی خداوند تعالی در میان این خلق، برای دستیابی به حکمت و مصلحتی، بسیار بیشتر از پنهان بودن و محجوب بودن و استتار کلی او از آنان است؛ زیرا در سخن گفتن و اعتقاد به تجلی در صورتی مانند متجلی