جوهرش تغییر میکند یا تغییر نمیکند؟ پس هرگاه اینها را شناخت، معرفت او کامل گردد.»
نویسنده میگوید: من میگویم: منظور از «نسبت مکان»، همان «مقام» است که از آن سخن میگوید و «ظهوری» است که به واسطه آن برای خلقش تجلی میکند.
توضیح: آفریدگار متعال هنگامی که برای خلقش ظاهر میشود، بیننده او را با صورتی چون صورت خود، هیبتی چون هیبت خود و نامی چون نام خود میبیند. برای او غیبت، حضور و جابجایی دیده میشود، در حالی که او در حقیقت هرگز از کیان خود جدا نشده و تغییر، تصور یا جابجایی بر او عارض نشده است؛ و نه مکان او را در بر گرفته و نه زمان. بلکه تمام اینها حاصلِ دیدگاه «ناظر» (بیننده) است، نه «منظور» (دیدهشده). خداوند سبحان قلبها و چشمها را میگرداند، پس بینندگان از او صفات، هیئتها و تغییراتی را مشاهده میکنند، در حالی که او از تمام اینها برتر و منزهتر است. او از نظر قدم و جوهر از خلقش متمایز است، اما از نظر صفت و مظهر با آنان مشابه گشته است. او در ذات خود، توصیفناپذیر، نامحدود و دیدنی نیست. هر کس او را شناخته، با قدرت قاهرهاش شناخته است، زیرا قدرت ثابت است و بر قادر دلالت میکند، اما «صورت» بسته به تفاوت طبیعت بیننده، متفاوت است.




