جاری شد.او در هر دو روی سکه است؛ چه در حال پیشروی و چه در حال بازگشت،و چه در میدان جنگ و چه هنگامی که بر منبر میرود».
نویسنده میگوید: به همین مقدار از گفتههای شاعران، ادیبان و عالمان بسنده کنیم که گواهی دادند مولای ما امیرالمؤمنین -عَزَّ عَزُّهُ- همان قادرِ قاهِر است. اکنون به دیدگاه برخی دیگر از فیلسوفان، مانند «نیچه» آلمانی و پیروان او بپردازیم؛ اینها به وجود خداوند آنگونه که در اعتقاد متدینان مسلمان است یعنی خدایی که واجبالوجود به ذات خویش است، اول است پیش از هر اولی بدون آغاز، و آخر است پس از هر آخری بدون پایان، و تمام کائنات با اراده و قدرت او پدید آمدهاند اعتقاد ندارند. بلکه آنها وجود خدا را به گونهای دیگر میبینند؛ از نظر آنها «خدای» همان «انسان برتر» یا «انسان کامل» است؛ یعنی شخصی که تمام صفات کمال و قدرت در او جمع شده و با ایدهآلی خود بر تمام مردم برتری دارد. هر کس میخواهد در این باره با جزئیات بیشتر بداند، باید کتاب «چنین گفت زرتشت» اثر نیچه، فیلسوف آلمانی، را بخواند.
تا جایی که یکی از شاعران معاصر عرب، «ایلیا ابو ماضی»، بر همین ساز زد و به این مبنا باور داشت؛ او در کنار این دیدگاه، به مبنای «داروین» و نظریه تکامل (نشو و ارتقا) نیز معتقد بود که انسان طبق قانون تدریجی در نردبان تکامل، از تبار




