سخن ابنشعبة درباره صورت دیدنی
و در مسائل ابنشعبة -عَلَيْهِ السَّلَامُ- آمده است: او میگوید: سخن درباره صورت دیدنی این است که: آن صورت، از نظر اثبات، ایجاد، رؤیت و یقین، خودِ اوست؛ اما در عین حال او، نه در مجموع آن صورت است، و نه کل آن، و نه در محدودیت و احاطه است. و ما کسانی را یافتهایم که میگویند: «صورت دیدنی، خودِ اوست، اما او، آن صورت نیست»؛ و این سخن بر حق است. پس شیخ (که خداوند متعال او را توفیق دهد) در این باره چه میگوید؟
شیخ میگوید: کسی که گفته است «آن صورت، خودِ اوست»، مقصودش این بوده که بگوید: درباره خدای یگانهی قدیم، نمیتوان گفت «کجاست» یا «در کجا» یا «بیرون» و «درون»؛ و هیچ شکلی از عدم و نبود را نمیتوان به قدمتِ او نسبت داد. و مقصود او از این سخن، اثبات یگانگی، صمدانیت و فردانیت برای نفی محدودیت صورت دیدنی است؛ که اگر چنین باشد، راه درست را یافته است. اما اگر مقصودش چیزی غیر از این باشد، پس گمراه شده و کفر ورزیده است.
و او در پاسخ به این سؤال که: «آیا این صورت صفتی از پروردگار است که پشت آن پنهان شده و این صفت غیر از اوست؟» چنین پاسخ میدهد:«این صفتی از پروردگار است که پشت آن پنهان گشته، و این صورت نشانه وجود است؛ همانگونه که نام، ترجمهای (بیانی) برای باطنی است که در صورت مظهر شده است».




