دگرگونی خود و دیگران را میبیند، بدون آنکه تغییری در ذات او رخ دهد، زیرا او آینه هستی است. پس او با ظهور برای دیدگان، از کیان خود بازنگشته است، و آن صفات و اوصافی که ما دیدهایم، اثر بر دیدگان است، در حالی که او ذات حق از هرگونه احاطه و محدودیتی منزه است.»
و آن حضرت (المکزون) فرمود:«صفای آن ذات در تجلیاش با بیننده مواجه میشود،پس صورت بیننده در آن ظاهر میگردد.»
در شرح آمده است: «یعنی به سبب صفای نورش در هنگام ظهور، بیننده صورت خود را در او میبیند، درست مانند کسی که در آینه مینگرد؛ تا بدین ترتیب ذات حق از هرگونه صفاتی بشری پاک و متعالی دانسته شود.»
و از سرور ما امام صادق -عَزَّ عَزُّهُ- درباره اینکه بیننده چگونه به صورت دیدهشده مینگرد، پرسیده شد؛ پس فرمودند: «همانا بیننده، به اندازه توانایی و گستره جوهر خود، به تلألؤ نور آن صورت مینگرد. پس نورِ بیننده با آن نورِ دیدهشده برخورد میکند و همین امر او را از درک کامل باز میدارد؛ در نتیجه، نورِ نگاهِ بیننده به سوی خودش باز میگردد و او چیزی جز همانند صورت خود را به اندازه توانش نمیبیند. و این علت نقص در او، همان علتِ جهان است؛ و این همان علتی است که درباره آن گفته میشود: ریشه علت در معلول است.»




