بیمدهندهای گذشته است﴾1 و به داستان مورچه و هدهد در قرآن اشاره و تلمیح نمودند.
اما این امر پرسشهای زیر را میطلبد: آیا حشر حیوانات مانند حشر انسانهاست؟ آیا بر اساس تکلیف استوار است؟ آیا تکلیف حیوانی بر پایهی بعثت پیامبران استوار است؟ آیا پیامبرانی که به سوی حیوانات مبعوث میشوند از جنس خود آنها هستند یا اینکه انساناند؟
در پاسخ به پرسش نخست گفته شد: همانا آیه خود عهدهدار پاسخ شده است ﴿سپس به سوی پروردگارشان محشور میشوند﴾.
و در پاسخ به پرسش دوم گفته شد: همانا تکلیف یکی از لوازم برانگیخته شدن و حاضر کردن اعمال برای حسابرسی است؛ و همانگونه که انسانها در فهم و طبایع با یکدیگر تفاوت دارند، حیوانات نیز در این امر متفاوتاند؛ مانند آنچه درباره مورچهی سلیمان عز عزه حکایت شده است که خداوند متعال میفرماید: ﴿مورچهای گفت: ای مورچگان، به لانههای خود بروید تا سلیمان و لشکریانش شما را در هم نکوبند در حالی که متوجه نیستند﴾2 و خداوند متعال میفرماید: ﴿پس دیری نپایید که هدهد آمد و گفت: به چیزی احاطه یافتم که تو به آن احاطه نیافتهای، و از سبا خبری قطعی برایت




