همانا صیغهی بازگرداندن که آیه با آن پایان یافته است، دلالت بر این دارد که آنچه انسان در این پیراهنها با آن روبهرو میشود، عذاب و آزمایشی است که انسان جز با رحمت خداوند از آنها رهایی نمییابد. و این معنا در آیات متعددی تکرار شده است، از جمله: ﴿در آنجا مرگ را نمیچشند جز همان مرگ نخستین، و آنان را از عذاب دوزخ مصون داشت﴾1 و خداوند متعال فرموده است: ﴿به زودی آنان را دو بار عذاب خواهیم کرد، سپس به سوی عذابی بزرگ بازگردانده میشوند﴾2پس در آیهی (۵۶) از سورهی دخان، بیانی بر وجود بیش از یک مرگ وجود دارد، و اگر تنها یک مرگ بود، نظم آیه به گونهای تغییر مییافت که همان مرگ یگانه را برساند؛ زیرا تصریح به اینکه چیزی «نخستین» است، بدان معناست که از نظر تعداد، چیزی پس از آن نیز وجود دارد.
و در آیه (۱۰۱) از سوره توبه دلیلی است بر اینکه انسان به دو نوع از عذاب معذب میشود و پس از آن دو، عذاب بزرگ فرا میرسد. و فرا رسیدن عذاب بزرگ پس از اجرای مجازاتِ آن دو عذاب، در خود متن ثابت است؛ پس حرف عطف «ثُمَّ» (سپس) بر پیدرپی بودن و ترتیب دلالت دارد، و فعل ﴿بازگردانده میشوند﴾ بر وضعیت پیشینی دلالت میکند که بازگشت به سوی آن صورت گرفته است. و عذاب بزرگ همان پایانِ عذابهاست که در آخرت فرا میرسد




