میکند، سپس آن را بازمیگرداند، سپس به سوی او بازگردانده میشوید﴾1 و فرموده است: ﴿و به زودی به سوی دانای پنهان و آشکار بازگردانده میشوید، پس شما را به آنچه انجام میدادید، آگاه میکند﴾2در خوانش مستقیم این آیات، خواننده درمییابد که کتاب، تصریح به تعدد ولادتها را تکرار میکند؛ زیرا هنگامی که چشمش به تعبیر «نخستین بار» میافتد، ذهن به سوی تصور دفعات بعدی آن میرود و این معنا در عقل خواننده پس از تأمل و تحلیل کلمات و عبارات بعدی، یعنی ﴿خلقت را آغاز میکند سپس آن را بازمیگرداند﴾3 عمیقتر میشود؛ جایگاه آن، خودِ خلق است، چرا که اگر جز آن بود، نظم و تعبیر متفاوت میشد.
این بدان معناست که ذات مخلوقات با صیغهی تکوینی مادی جدیدی بازگردانده میشوند، و اگر پیوندی میان صیغهی تکوینی جدید و صیغههای پیش از آن وجود داشته باشد، این است که همگی آنها صورتهایی گوناگون برای یک ذات واحد هستند. خداوند متعال فرموده است: ﴿همانا او خلقت را آغاز میکند سپس آن را بازمیگرداند تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادهاند، به عدالت جزا دهد و کسانی که کافر شدند، به سزای کفرشان، نوشیدنیای از آب جوشان و عذابی دردناک دارند﴾4. بیشک شخص دقیق از «لام سببیه» در فعلِ «لِيَجْزِيَ» (تا جزا دهد) غافل




