سوالِ ششم: آیا او جدا از اشیاء است، یا بیرون از آنهاست؟ یا شبیه آنهاست، یا از جنسِ آنهاست؟
پاسخ: در کتابِ الأسوس آمده است: او از جهت صفتی همانندِ صفتهای آنان با آنان مناسبت دارد؛ امّا در جوهرِ خویش از جوهرِ آنان جدا و متفاوت است؛ زیرا آنان پدیدآمدهاند و او قدیم است، آنان آفریدهاند و او آفریننده است. او بر آنان احاطه دارد؛ زیرا پدیدآورندهٔ آنان و پدیدآورندهٔ هستیِ آنان است؛ پس هستیِ او مانندِ هستیِ آنان نیست؛ ولی به سببِ لطفِ خویش با آنان مشابهت یافته است، و آنان هیئت و حقیقتِ کمالِ او را درک نمیکنند؛ در حالی که او با تمامِ کمالِ خویش ظاهر است؛ بنابراین، ناتوانی از جانبِ مخلوقات اوست، نه از جانبِ او.
همچنین در «کتابِ الحقائق» با همین معنا آمده است: هر کس بگوید که او ظاهر است، و این ظهور، صفتی از صفاتِ اوست، در حالی که او با تمامِ کمالِ خویش حاضر و ظاهر است، و ناتوانی از جانبِ مخلوقات اوست، نه از جانب او؛ چنین کسی عارف به اوست و از اهلِ فردوس است؛ همانان که در خشکی و دریا جای دارند».




