سوالِ پنجم: دربارهٔ «معنی» و اینکه چیست؟ آیا او چیزی است یا هیچ چیز نیست؟ آیا جسم است یا عرض، یا نور است یا ظلمت؟ موجود است یا معدوم؟ اثباتشده است یا نفیشده؟ دیده میشود یا گم است؟ صورت است یا مثال؟
پاسخ: او بود و با او هیچ عالمی نبود. او بینیاز است و هیچ چیزی مثلِ او نیست. او نهایت است و بالاتر از او نهایتی نیست، و معنای این سخن که: آیا او چیزی است یا هیچ چیز نیست؟ پاسخ: او «چیز» است؛ اما نه مانندِ چیزها؛ به خاطر فرمایشِ خداوند متعال: «بگو: چه چیزی بزرگتر در شهادت است؟ بگو: خدا میانِ من و شما شاهد است»1
شیخ ابوعبدالله حسین بن حمدان خصیبی (نضّر الله وجهه) در رسالهٔ رستباشیه در توضیحِ این سخن گفته است: «او جسمی است؛ اما نه مانندِ اجسام. نوری است؛ اما نه مانند نورها. چیزی است؛ اما نه مانندِ چیزها. صفتی است؛ اما نه مانندِ صفات. و ابزاری است؛ اما نه مانندِ ابزارها». و همهٔ کتابهای اهلِ توحید، به اتفاق و اجماع، بر این دلالت دارند که او موجود است، نه معدوم. ثابت است، نه نفیشده. مشهود است




