سوالِ هفتاد و سوم: دربارهٔ نمازِ ظاهری و آشکاری که میانِ عمومِ مردم شناخته شده است؛ آیا برپایی آن برای مؤمن جایز است؟ و آیا او به آن مأمور و مکلف است یا نه؟

پاسخ: از سخنان مولای صادق -عَزَّ عَزُّهُ- در کتابِ هفت آمده است که فرمود: «ای مفضّل، بدان که زنجیرها و غل‌ها جز بر گردنِ کوتاهی‌ کنندگان، نهاده نشده‌اند. این غل‌ها همان واجبات و تکالیف ظاهری‌اند که بر اهلِ ظاهر لازم شده و برپاداشتن آن‌ها بر آنان فرض گردیده است؛ اما این امور از مؤمنانِ بالغی که به ربوبیتِ امیرالمؤمنین اقرار کرده‌اند، برداشته شده است». همچنین رسول خدا -عَزَّ عَزُّهُ- فرمود: «هر کس خدا را به حقیقتِ معرفت بشناسد، حدِّ تکلیف و غل‌ها و زنجیرها، از او برداشته می‌شود».

مقصود از «تکلیف»، همین دستورها و احکام ظاهری است. خداوند، مؤمنِ عارف را به انجام و برپاداشتنِ آن‌ها، مکلّف نساخته است؛ بلکه بر او واجب کرده که در میانِ مردم و در حضورِ عموم، آن‌ها را به جا آورد؛ چنان‌ که مولای جعفر صادق -عَزَّ عَزُّهُ- فرمود: «برای ما، زینت باشید و مایه ننگ ما نباشید». بنابراین، مؤمنِ بالغ باید