و سخن امام -عَزَّ عَزُّهُ- که فرمود: «به چیزی نیاز نداشت تا به وسیله آن بیگانه (و متمایز) گردد، و به غیرِ خود منسوب نشد تا با آن شناخته شود؛ بلکه او، اوست هر جا که باشد؛ و آنجا که بود و جز او نبود.» من میگویم: «به چیزی نیاز نداشت»؛ زیرا «شئ» (چیز) تحتِ چگونگی و کیفیت قرار میگیرد و او والاتر از هر کیفیتی است.
«و به غیر خود منسوب نشد تا با آن شناخته شود»؛ یعنی انتساب تنها به یک «چیز» ممکن است و او فراتر از شیئیت است. اگر او به چیزی وابسته بود، با آن شناخته میشد و برای او مرزی (حیز) پدید میآمد و اگر آن چیز نبود، او نیز معدوم میگشت؛ در حالی که آفریدگار متعال نه ماهیت دارد، نه کیفیت (چگونگی)، نه اینیت (کجایی)، نه کمیت (چند و چون) و نه لامیّت.
«بلکه او، اوست هر جا که باشد»؛ این عبارت دلالت بر «هویتِ حقی» دارد که کسی جز او از آن آگاه نیست.
چنانکه سرورمان ابوشعیب -مِنْهُ السَّلَامُ- محمد بن نصیر فرموده است: «ای هو، ای هو! ای کسی که نمیداند او چیست جز خود او؛ و ای کسی که هرگز از هستی (کیان) خود جدا نشد، حتی اگر برای چشمان ظاهر گشت.» این سخن برای اثباتِ وجودِ او و نفیِ هرگونه حد و مرز از ساحتِ اوست.




