و نَفْس، حرکتش از جانبِ "روح" است ؛ پس آنچه از نَفْسِ مؤمن باشد، نوری گرم است که به واسطه‌ی "عقل" یاری و تأیید می‌شود، و آنچه از نَفْسِ کافر باشد، آتشی سرد است که به واسطه‌ی "انکار" (نُکران) مَدَد می‌یابد¹.

و اما صورتِ او (انسان)، پس آن دو صورت است: صورتی از "نور" و صورتی از "آتش"؛ و به حرکت درآوردنِ او در این دو صورت، به واسطه‌ی "روح" است. پس آن‌کس که به نور متحرک باشد، "اصحابِ یمین" (سمت راست) اوست، و آن‌کس که به آتش متحرک باشد، "اصحابِ شمال" (سمت چپ) اوست؛ و این همان سخن خداوند متعال است که فرمود: ﴿پس اما آن‌که نامه‌ی اعمالش به دست راستش داده شود گوید: بیایید و نامه‌ی مرا بخوانید²» و سخن او که فرمود: «و اما آن‌که نامه‌ی اعمالش به دست چپش داده شود، گوید: ای کاش نامه‌ام را به من نداده بودند﴾³ تا آنجا که گوید: «قدرت و برهانِ من از کف رفت⁴». و "کتاب" (نامه‌ی اعمال)، همان اَجَل و سرآمدِ حیاتِ مؤمن و اَجَلِ کافر است.

پس مرگ، رحمتی از جانب خداوند بر بنده مؤمنش، و کیفری برای کافرِ دشمنِ خداست؛ و این بدان سبب است که خداوند عزّوجلّ هرگاه اراده کند بنده مؤمنش را از دنیا به سوی آخرت خارج سازد، بر او رحمت آورده و از او درگذشته است، و او را از