و این نوظهورِ از دین گریخته از مولایمان صادق -عَزَّ عَزُّهُ- روایت کرده که از ایشان درباره‌ی شمارِ صفاتِ خداوند متعال پرسیدند؛ همان صفاتی که در میان آفریدگانش ظاهر گشت و با آن‌ها آنان را پوشاند (محجوب کرد) و از نخستین ظهور تا زمانِ رستاخیز بر آنان حجت آورد؛ یعنی همان نام‌هایی که بر زبانِ آفریدگانِ خاص و عام جاری است. پس ایشان -عَزَّ عَزُّهُ- فرمود: «اما نام‌های خداوند، بر "ابواب" (درگاه‌های) او واقع شده‌اند؛ و برای او پنجاه هزار صفت است که از او آغاز شده، با او طلوع کرده و در او

غروب کرده‌اند. در آغازِ آن‌ها طلوع می‌کند و در انجامِ آن‌هاست، و در انجامِ آن‌ها ظاهر می‌شود و در آغازِ آن‌هاست؛ این صفات نه غیریتی با او دارند و نه جز به واسطه‌ی او برپایند.»

پس ای خردمندان، در آنچه این مرد می‌گوید تأمل کنید؛ او می‌گوید نام‌های خدا بر ابوابِ او واقع شده‌اند، در حالی که «اسم» تنها یکی است و آن «میم» (محمد) است؛ پس اگر این اسم پنجاه هزار بار هم ظاهر شود، جز همان «او» نخواهد بود. او ذکر کرد که این‌ها صفاتِ ذات هستند و حجاب‌های اویند که بر «باب» واقع شده‌اند؛ پس «باب» جایگاهِ وقوعِ صفات است و صفت نیز صفتِ «اسم» است. حال چطور این بدعت‌گذار می‌گوید اسم و صفتی که روشناییِ اسم است، خودِ «معنا» هستند و نه غیرِ او؟ در حالی که واجب بود بگوید انوارِ ظاهرشده به «نورِ ذات» بازمی‌گردند و «ذات» یگانه‌ای است که غیر ندارد؛ و نام‌ها و صفت‌ها به او برپایند، نه اینکه او خودِ آن‌ها باشد؛ چرا که او برپاکننده، آغازگر و بازگرداننده‌ی آن‌هاست. خداوند از آنچه ستمکاران می‌گویند بسیار برتر و والاتر است.

دلیل بر درستیِ این پاسخ، روایتی است که از برخی عارفان نقل شده است؛ آنگاه که یکی از آنان از برادرش پرسید: «آیا همه‌ی آفریدگان در نگریستن به خداوند (که قدرتش والاست) یکسان هستند؟» او گفت: «آنچه دیده می‌بیند، درکش نمی‌تواند کرد؛ و گاه

او به کمالِ خویش دیده می‌شود، چرا که او یگانه‌ای است که جزء جزء و پاره پاره نمی‌شود؛ اما با وجود آنکه به کمال دیده می‌شود، دیده به سبب آن آمیختگی (مزاج) که در باطن است، از احاطه بر او باز می‌ماند. و این همان سخنِ خداوند است که: "و هیچ بشری را نرسد که خدا با او سخن گوید، مگر از راه وحی یا از پسِ پرده"¹؛ پس همان‌گونه که دل‌ها او را می‌شناسند اما بر حقیقتش احاطه ندارند، دیدگان نیز او را می‌بینند ولی درکش نمی‌کنند (بر او احاطه نمی‌یابند)؛ خداوند بسیار برتر و والاتر است.»

و این نوظهورِ از دین گریخته از مولایمان صادق -عَزَّ عَزُّهُ- درباره‌ی آیه «آیا تو را یتیم نیافت و پناهت داد؟»² روایت کرده که فرمود: «باطنِ آن چنین است که "معنای ازلی" هنگامی که "اسم" را از ذاتِ خویش اختراع کرد -که همانا از نورِ ذاتِ اوست- او را ندا داد: "من تو را یتیم (بی‌همتا) ظاهر کردم که مِثلی نداری، و یگانه‌ای که دومی با تو نیست؛ آفریدگان را به سوی تو پناه می‌دهم تا مرا از طریقِ تو بشناسند و مرا نزد تو بیابند و به واسطه‌ی تو به من اقرار کنند."» این بدعت‌گذار با این سخن، چنین واجب کرده است که او جز به واسطه‌ی «اسم» شناخته نمی‌شود و جز از طریق او مشاهده نمی‌گردد؛ و با این کار، «ظهوراتِ ذاتی» را که صاحبانِ مقامات و رتبه‌های بلند از اهل

زمین و آسمان بدان رهنمون شده‌اند، باطل کرده است. پس منزه است پروردگارت، پروردگارِ عزت، از آنچه وصف می‌کنند؛ همانا این دروغی آشکار است.

سخنِ او، آنچه را امیرالمؤمنین -عَزَّ عَزُّهُ- در خطبه‌ی بیان فرموده، باطل می‌کند: «کتاب‌ها بر من دلالت کردند و فرستادگان به سوی من فراخواندند؛ و منم اول و آخر و باطن و ظاهر، و من به هر چیزی دانایم.»