صنعتگران و ابزارهایشان و کالبدهایشان، همگی جسم هستند، و جسم از جهت جسمانیّت، خود متحرک نیست.» «و افعال جز با حرکت پدید نمی‌آیند؛ پس حرکت‌دهنده‌ی اجسام، جوهر دیگری است که آن را "نفس" می‌نامیم. و نفوس از جهتِ نفس‌بودن، جوهری واحد هستند، همان‌گونه که اجسام از جهتِ جسم‌بودن، جوهری واحد می‌باشند؛ و همانا تفاوت نفوس به سبب اختلاف نیروهای آن‌هاست، و اختلاف نیروهایشان به سبب اختلاف افعال و دانش‌هایشان است، همان‌گونه که تفاوت اجسام به سبب اختلاف اعراض آن‌هاست. و همانا هیولایِ نفس، موضوعِ آفریدگار متعال است که آن را نه از چیزی دیگر، بلکه ابداع نموده است. و همانا نفوس جزئیه‌ای که زیر فلکِ ماه هستند، نورها و روشنایی‌ها و تابش‌هایی جاری از نفس کلیه می‌باشند که از آن در جهان پراکنده شده و در اجسام، از نزدِ فلکِ محیط تا انتهای فلکِ زمین، ساری و جاری گشته‌اند. و بدان که نفس تو، یکی از این نفوس جزئیه و نیرویی از نیروهای نفسِ کلیه و فلکی است؛ نه عینِ آن است و نه جدا از آن، همان‌گونه که جسد تو بخشی از اجزای جسمِ جهان است، نه تمامِ آن و نه جدا از آن. و همانا جسمِ تمام جهان به منزله‌ی پیکرِ یک انسان است؛ و تمامی افلاک، طبقات آسمان‌ها، ستارگانِ افلاک، ارکانِ طبایع و زادگانِ آن‌ها در مجموعه‌ی جسمِ جهان، به منزله‌ی اندام‌های بدنِ یک انسان و مفاصلِ پیکر او هستند. و همانا نفسِ جهان، افلاکش را تدبیر می‌کند و ستارگانش را به اذن آفریدگار (جل و عز) به حرکت درمی‌آورد، همان‌گونه که نفسِ یک انسان، اندام‌های بدنِ