اما نفس، جوهری روحانی است که بالقوه دانا و طبیعتاً فعال است؛ او فضایل عقل را بدون نیاز به زمان می‌پذیرد، اما در "هیولی" (ماده اولیه) از طریق تحرک و در بستر زمان اثر می‌گذارد. و اما هیولای اول، رتبه‌اش از عقل و نفس پایین‌تر است زیرا از پروردگار (جل و عز) دورتر است. هیولی جوهری بسیط، روحانی و معقول است، اما نه داناست و نه فعال، بلکه تنها پذیرای آثار نفس در بستر زمان است. در مورد این تفاوت فرموده است: «همانا برای اوست خلق و امر»¹ ؛ پس "خلق" همان امور جسمانی و "امر" همان جوهرهای روحانی است.»

«و اما امور الهی روحانی، پیدایش آن‌ها یک‌باره، مرتب و منظم، بدون زمان و مکان و بدون هیولایی دارای کالبد است، بلکه با فرمان "باش" اوست که می‌باشند؛ «و فرمان ما جز یک بار نبود، همچون چشمک زدن چشم». و امور الهی همچنین عبارت‌اند از عقل فعال، نفس کلیه، هیولای اول و صورت‌های مجرد.

پس عقل، نور آفریدگار متعال و فیض اوست که نخست جاری شد؛ و نفس، نور عقل و فیض اوست که آفریدگار از آن جاری ساخت؛ و هیولای اول، سایه و بازگشتِ نفس است؛ و صورت‌های مجرد، همان نقش‌ها و رنگ‌ها و شکل‌هایی هستند که نفس با اذن خداوند متعال و تأیید او به‌وسیله عقل، در هیولی گستراند. و مثال این سرعت،