نشنیدهای که خداوند عزوجل میفرماید: {خداوند نور آسمانها و زمین است؛ مَثَل نور او همچون چراغی است که در مشکاتی قرار دارد...}1. پس این نوری که همان "عقل اکبر" و روشنگری تابناک است، غیر از خدا نیست و چیزی جز او نیست.»
ارسطو -عَزَّ عَزُّهُ- گفته است: «خردمند، حاملِ "صورت" است و صورت به واسطه عقل در تکاپو و حرکت است. جایگاه فرمانِ عقل در قلب است، اما حکم و تدبیرش در تمام اندامها و حواس جاری است؛ همانند خیمه پادشاه که میان لشکر برپا میشود تا بتواند جناح راست، چپ، جلو و پشتِ سپاه را تدبیر کند و هر چیزی را در جای مناسب خود قرار دهد. پس هرگاه عارضهای بر عقل پرده بیفکند، به همان اندازه در کارکردِ سایر حواس نقص پدید میآید. اما اگر زنگار گناه و هوا بر عقلِ غریزی و مادرزاد بنشیند، انسان دیگر نه عقلِ اکتسابی جدیدی به دست میآورد و نه از تجربهها بهره میبرد، و در این حال، کاستیِ او از فزونیاش نزدیکتر خواهد بود.»




