المَسْأَلَةُ الأُولَى
قَالَ مَوْلَانَا أَمِيرُ المُؤْمِنِينَ -عَزَّ عَزُّهُ- : أَنْتَ مُوَحِّدٌ أَمْ مُوَحَّدٌ؟
فَقَالَ الرَّجُلُ: مَاذَا أَقُولُ؟ أَنَا مُوَحِّدٌ بِحَمْدِ اللَّهِ.
فَقَالَ لَهُ مَوْلَانَا أَمِيرُ المُؤْمِنِينَ -عَزَّ عَزُّهُ- : أَمَا تَعْلَمُ أَنَّ المُوَحِّدَ هُوَ الفَاعِلُ، وَالمُوَحَّدَ هُوَ المَفْعُولُ؟ وَأَنَّ المُوَحِّدَ صِفَةُ المُوَحَّدِ، وَأَنَّهُمَا الِاسْمُ وَالمَعْنَى؟
قَالَ الرَّجُلُ: وَاللَّهِ مَا خَطَرَ بِبَالِي، وَلَا عَبَرَ بِسَمْعِي؛ فَمَا يَجِبُ أَنْ أَقُولَ يَا مَوْلَايَ؟
فَقَالَ لَهُ المَوْلَى -عَزَّ عَزُّهُ- : يَجِبُ أَنْ تَعْرِفَ رُتْبَةَ المُوَحِّدِ وَالمُوَحَّدِ عَلَى الحَقِيقَةِ؛ فَإِذَا عَرَفْتَ ذَلِكَ كُنْتَ عَبْدًا حُرًّا لِلْمُوَحِّدِ. اِفْهَمْ تَرْشُدْ.
پرسش نخست:تو توحید کننده ای یا توحید شده
مولایمان امیرالمؤمنین که شکوهش افزون باد فرمود: «آیا تو موحِّد(توحیدکننده) هستی یا موحَّد (توحیدشده)؟»
آن مرد گفت: «چه بگویم؟ به حمدِ خدا، من موحِّد هستم.»
پس مولایمان امیرالمؤمنین که شکوهش افزون باد به او فرمود: «آیا نمی‌دانی که موحِّد همان "فاعل" (کننده) است و موحَّد همان "مفعول"؟ و اینکه موحِّد صفتِ موحَّد است، و این دو همان "اسم" و "معنا" هستند؟»