« ماهیت عمل حواس پنجگانه »

آن شریف گفت: همانا خداوند عزوجل در انسان پنج حس قرار داد و برای هر یک از این حواس، گونه‌ای از علم قرار داد که آن گونه از دانش به قلب می‌رسد؛ و قلب آنچه را که از آن دریافت می‌کند، به عقل می‌رساند؛ و این انتقال بر حسب نیروی قلب، پاکیِ ذهن و جوهره‌ای بودنِ عقل، بدون هیچ‌گونه تجسم یا شکل‌گیریِ پیکری صورت می‌گیرد.

و عقل به سبب قدرت خود، آنچه را که نگاه (بینایی) می‌بیند، از میانِ آنچه میان قلب و چشم در گردش است دریافت می‌کند؛ پس آن را به وسیله‌ی قلب خود می‌گیرد و قلب با لطافت، جوهری بودن و تدبیر خود، و بر حسب پاکی و نیروی خود، آن را به عقل می‌رساند. پس در آن هنگام، انسان با چشمی که به واسطه‌ی آن می‌نگرد و با چشم بصیرتی که به واسطه‌ی آن تحقق و یقین می‌یابد، قدرتِ مخلوق را از قدرتِ آفریدگار تشخیص می‌دهد؛ و از نگاهش دچار اشتباه نمی‌گردد و از بصیرتش خطا نمی‌کند. و در آن هنگام، نگاهش مستقیم و درست می‌شود.

و از نشانه‌های دیگر اینکه: او با گوش خود صداها را می‌شنود و قلب آنچه را می‌شنود به عقل می‌رساند؛ پس عقل سخن درست را از سخن نادرست، حق را از باطل، و