داده شده است. ظاهر آن زیبا و شگفت‌انگیز، و باطنش ژرف و عمیق است. نکات نغز و غریبش فنا نمی‌پذیرد و شگفتی‌هایش پایان نمی‌یابد.
بهره‌ها و سودهای آن تمام‌شدنی نیست؛ آیاتش جایگاه طلوعِ نعمت‌ها، چراغ‌های تاریکی‌ها و کلیدهای سخنان است. هیچ خیری جز با کلیدِ آن گشوده نمی‌شود و هیچ بلا و آزمونی جز به واسطه‌ی لایه‌های پنهان (بواطن) آن برطرف نمی‌گردد؛ و در آن، دانشِ آنچه بوده و آنچه خواهد بود، نهفته است.»
« دانش طبیعیات و هیئت »
والی (حاکم) گفت: «درباره طبایع (سرشت‌های مادی) چه می‌گویی؟»
سرورم پرسید: «دانش طبایع چیست و به چه می‌انجامد؟»
حاکم گفت: «به شناختِ "هیولی" (ماده نخستین)، عناصر چهارگانه (استقصاءات) و طبایع گوناگون و چگونگی ترکیب آن‌ها؛ و نیز شناخت اعتدال، راه درستِ سلامت، تعادلِ مزاج و پایداریِ نظام بدن؛ و ایمنی از حوادث جاری و پیشامدهای مهلک و اسبابِ آفات و بیماری‌هایی چون جنون، وسواس، کوری، لالی، کرُی، جذام، پیسی و