ای سلمان، اهلِ کوفه و مخالفان دربارهٔ نفسِ کلی چه میگویند؟ گفتم: مولای من، تو داناتری. آنان میگویند نفسهای چهارگانه در بدنها ساکناند؛ و آن چهار عنصر قائم در بدناند: آب، هوا، خاک و آتش؛ و برابرند با خون، بلغم، صفرا و سودا. و مدّعی هستند که «نفسِ کلی» در بدنهایشان محصور است.
مولای ما عزّ و جلّ فرمود: مخالفان و اهل کوفه دروغ گفتند. «نفسِ کلی» نام من است که قدرتش در همهٔ مخلوقات جاری است؛ و در جسمی محصور نیست، و در هیچ عنصر ناسوتی قرار نمیگیرد؛ زیرا آن را از نور ذات خویش پدید آوردم، و به نیاز خود آشکارش ساختم، و به حکمت خویش آن را نمایان نمودم.
و من به او گفتم:﴿ای نفسِ آرامیافته، به سوی پروردگارت بازگرد در حالی که خشنود و مورد رضایت هستی. در زمرهٔ بندگانم درآی، و وارد بهشت من شو.﴾ (فجر ۲۷–۳۰)
و معنای این فرمان آن است که چون او را از نور ذات خود آفریدم، به او گفتم: «پیش آی» پس بدون اتصال پیش آمد؛ و گفتم: «بازگرد» پس بدون گسست بازگشت. در آن هنگام، همهٔ امور را به او سپردم و او را چشمِ بینایم، گوشِ شنَوایم، امینم و پیامآورم گردانیدم.
و نفسهای سهگانهٔ قائم—آب، هوا و خاک—همان اول، دوم و سوماند.




