و اما رَسْخ (مسخ در قالب جمادات): آن هر چيزی است كه سخت و ثابت گشته و حركت نمیكند؛ مانند سنگها و آهن و ساير فلزات ذوبشدهی ثابت؛ به دليل سخن خداوند تعالی: ﴿بگو: سنگ يا آهن باشيد ❁ يا خلقی از آنچه در سينههای شما بزرگ مینمايد. پس خواهند گفت: چه كسی ما را باز میگرداند بعد از آن؟ بگو: همان كسی كه شما را نخستين بار آفريد از همان چيزی كه تو را از خاك به آهن و سنگ آورد. پس به سوی تو سرهای خود را تكان میدهند و میگويند: آن كِی خواهد بود؟ يعنی آن دور است بگو: اميد است كه نزديك باشد ❁ روزی كه شما را فرا میخواند، پس با ستايش او اجابت میكنيد و گمان میبريد كه جز اندكی درنگ نكردهايد﴾.
و چون مخلوق به سبب خطايايش به آهن برسد (آخرين حدّ رسخ)، ديگر چيزی جز آن نمیماند كه به انسانيت بازگردانده شود تا اقرار و ولايت بر او عرضه شود. پس اگر اقرار كرد و ولايت را پذيرفت، در آهن باقی نمیماند؛ وگرنه به نَسْخ (مسخ كامل) سپس به فَسْخ (مسخ ناقص) و سپس به رَسْخ (مسخ در جماد) بازگردانده میشود. پس مؤمن از آنچه پايينتر است به آنچه بالاتر است منتقل میشود تا به خير و نعمت در عالم عُلوی برسد و پادشاهی شود كه در تمام ارادهاش مختَرّ است. و كافر از آنچه بالاتر است به آنچه پايينتر است منتقل میشود تا در آنچه شرح داديم واژگون و مستقرّ گردد، و




